Irena Pacholewska-Urgacz

radca prawny ds. ZUS

Jestem radcą prawnym, specjalizuję się w sprawach ZUS i prawie pracy. Propaguje wiedzę na temat prawnych aspektów kobiecej kariery i przedsiębiorczości. Piszę o inspirujących kobietach.
[Więcej >>>]

Umów konsultację prawną

Skutecznie wspieram w sprawach ZUS i prawie pracy

Irena Pacholewska-Urgacz05 kwietnia 2025Komentarze (0)

Nazywam się Irena Pacholewska-Urgacz i jestem radcą prawnym z ponad 10-letnim doświadczeniem w sprawach związanych z prawem pracy oraz ZUS.

Od lat skutecznie wspieram swoich klientów w sporach z pracodawcami i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Chcąc dowiedzieć się więcej na temat mojej oferty wsparcia prawnego, kliknij w jeden z poniższych linków:

Stacjonarnie działam w moim biurze w Katowicach, a online pracuję dla klientów z całej Polski i nie tylko.

Jeśli potrzebujesz konsultacji w tematyce prawa pracy lub problemów z ZUS-em, skontaktuj się ze mną – telefonicznie lub mailowo. Niezbędne informacje znajdziesz w zakładce kontakt.

Odwołanie od decyzji ZUS

Irena Pacholewska-Urgacz16 listopada 2026Komentarze (0)

Jeśli nie zgadzasz się z decyzją wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), możesz się od niej odwołać. Musisz jednak pamiętać o kilku zasadach, a przede wszystkim o terminie na wniesienie odwołania.

Co do zasady masz na to miesiąc od dnia doręczenia decyzji ZUS. Odwołanie kierujesz do właściwego sądu, ale składasz je za pośrednictwem ZUS. Samo wniesienie odwołania nie podlega opłacie sądowej.

Z poniższego wpisu dowiesz się, jak napisać odwołanie od decyzji ZUS, do jakiego sądu je skierować, jakie dokumenty przygotować i co dzieje się po jego złożeniu.

Wyjaśnię Ci również, dlaczego w niektórych sprawach najważniejsze nie jest samo przygotowanie pisma, ale prawidłowe ustalenie, z czym właściwie się nie zgadzasz i jakie dowody mogą potwierdzić Twoje stanowisko.

Jak skutecznie odwołać się od decyzji ZUS

Odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosi się do właściwego sądu za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała zaskarżoną decyzję.

Oznacza to, że chociaż odwołanie jest skierowane do sądu, nie wysyłasz go bezpośrednio do sądu.

Możesz złożyć odwołanie osobiście w ZUS, przesłać je pocztą lub skorzystać z przewidzianej prawem możliwości wniesienia go elektronicznie.

Możliwe jest również wniesienie odwołania ustnie do protokołu.

Zapamiętaj: Odwołanie kierujesz do sądu, ale składasz je w ZUS. Zachowaj potwierdzenie jego wniesienia.

Zanim jednak przygotujesz pismo, sprawdź dokładnie, czego dotyczy otrzymana decyzja.

Od jakich decyzji ZUS można się odwołać?

Odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych dotyczą różnych spraw. ZUS może przykładowo:

  • odmówić przyznania zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego;
  • zakwestionować wysokość świadczenia albo jego podstawę wymiaru;
  • stwierdzić, że nie podlegasz ubezpieczeniom społecznym z określonego tytułu, mimo że zostałaś do nich zgłoszona;
  • stwierdzić, że podlegasz obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z określonego tytułu, mimo że dotychczas nie byłaś zgłoszona do tych ubezpieczeń lub uważasz, że nie istniał taki obowiązek;
  • zakwestionować rzeczywiste wykonywanie umowy o pracę;
  • zobowiązać Cię do zwrotu świadczenia uznanego za nienależnie pobrane;
  • odmówić prawa do emerytury, renty albo świadczenia rehabilitacyjnego.

Ważne jest rozróżnienie decyzji dotyczącej prawa do świadczenia od decyzji dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Przykładowo ZUS może zakwestionować rzeczywiste wykonywanie umowy o pracę, a w konsekwencji również prawo do zasiłku macierzyńskiego.

W takiej sytuacji problem nie sprowadza się wyłącznie do ustalenia, czy spełniasz przesłanki otrzymania zasiłku. Trzeba przede wszystkim zbadać, dlaczego ZUS zakwestionował Twój tytuł do ubezpieczeń. Może to wpływać zarówno na argumentację jak i na dowody, które należy przedstawić.

Dlatego zawsze przeczytaj sentencję i uzasadnienie otrzymanej decyzji oraz sprawdź zamieszczone w niej pouczenie o sposobie zaskarżenia.

Odwołanie od decyzji ZUS – termin

Odwołanie od decyzji ZUS powinno zostać wniesione w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.

Pamiętaj, że nie jest to termin 30 dni. Mówimy o miesiącu, który ma swoją ustawową definicję. Brzmi skomplikowanie, ale wyjaśnię to na przykładach.

Jeżeli otrzymasz decyzję 8 stycznia, termin na odwołanie upłynie 8 lutego.

Jeśli decyzja zostanie Ci doręczona 31 stycznia, termin upłynie ostatniego dnia lutego – 28 albo 29 lutego, zależnie od roku.

Jeżeli koniec terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, termin co do zasady przesuwa się na najbliższy dzień, który nie jest sobotą ani dniem wolnym od pracy.

Dla zachowania terminu znaczenie ma prawidłowe i terminowe wniesienie odwołania. Dlatego najlepiej nie zostawiać tej czynności na ostatnią chwilę.

Co zrobić, jeżeli termin na odwołanie od decyzji ZUS już upłynął?

Przekroczenie terminu nie zawsze oznacza, że Twoja sprawa nie będzie mogła zostać rozpoznana.

Zgodnie z art. 477⁹ § 3 Kodeksu postępowania cywilnego sąd odrzuci odwołanie wniesione po terminie, chyba że:

  • przekroczenie terminu nie było nadmierne oraz
  • nastąpiło z przyczyn niezależnych od osoby odwołującej się.

Obie przesłanki muszą zostać spełnione.

Jeżeli zatem nie wniosłaś odwołania w terminie, ponieważ przykładowo choroba faktycznie uniemożliwiała Ci podjęcie odpowiednich czynności, warto przeanalizować możliwość złożenia odwołania wraz z wyjaśnieniem przyczyn opóźnienia i odpowiednimi dowodami. Nie oznacza to jednak, że każda choroba czy nieobecność wystarczy. Sąd ocenia okoliczności konkretnej sprawy.

Z mojego doświadczenia wynika, że nie należy automatycznie rezygnować z odwołania wyłącznie dlatego, że termin już upłynął. Trzeba jednak ocenić, czy istnieją podstawy do nieuwzględnienia jego przekroczenia.

Odwołanie od decyzji ZUS – do jakiego sądu? 

Właściwy sąd powinien zostać wskazany w pouczeniu zawartym w decyzji ZUS.

Zasadą jest, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozpoznaje sąd okręgowy. Niektóre sprawy ustawodawca przekazał jednak do właściwości sądów rejonowych.

Sąd rejonowy rozpoznaje między innymi sprawy:

  • o zasiłek chorobowy, wyrównawczy, opiekuńczy, macierzyński i pogrzebowy;
  • o świadczenie rehabilitacyjne;
  • o określone odszkodowania związane z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową.

Do sądu okręgowego należą natomiast zasadniczo sprawy dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Na przykład: jeżeli ZUS odmówił Ci prawa do zasiłku macierzyńskiego, właściwy będzie sąd rejonowy. Jeżeli jednak decyzja dotyczy tego, czy w ogóle podlegasz ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, sprawa będzie co do zasady należała do sądu okręgowego.

To rozróżnienie jest szczególnie ważne wtedy, gdy ZUS kwestionuje umowę o pracę, działalność gospodarczą albo zbieg kilku tytułów ubezpieczenia.

 

Jak napisać odwołanie od decyzji ZUS

Zgodnie z art. 477¹⁰ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego powinno zawierać:

  • oznaczenie zaskarżonej decyzji;
  • zwięzłe przytoczenie zarzutów i wniosków;
  • uzasadnienie;
  • podpis osoby odwołującej się lub uprawnionego przedstawiciela albo pełnomocnika.

Oczywiście należy również zamieścić dane identyfikujące osobę odwołującą się, oznaczyć właściwy sąd i jednostkę ZUS oraz wymienić załączniki.

Co napisać w uzasadnieniu odwołania?

Przede wszystkim trzeba wyjaśnić:

  1. Dlaczego nie zgadzasz się z rozstrzygnięciem ZUS?
  2. Jakich okoliczności ZUS nie uwzględnił albo jakie ustalenia uważasz za nieprawidłowe?
  3. Czego domagasz się od sądu?
  4. Jakie dowody potwierdzają Twoje stanowisko?

Jeżeli przykładowo ZUS kwestionuje faktyczne wykonywanie umowy o pracę, samo stwierdzenie, że umowa była ważna, może okazać się niewystarczające.

Należy przeanalizować okoliczności zatrudnienia, sposób wykonywania pracy oraz dokumenty i inne dowody potwierdzające rzeczywisty przebieg współpracy.

Inna argumentacja będzie potrzebna w sprawie o wysokość zasiłku, a inna przy decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczenia.

Zanim przystąpię do opracowania argumentacji, trzeba ustalić, na jakich okolicznościach i dowodach ZUS oparł swoje rozstrzygnięcie, które z jego ustaleń można zakwestionować i co rzeczywiście wymaga wykazania przed sądem.

Nie zawsze najobszerniejsze odwołanie będzie najlepsze. Znacznie ważniejsze jest to, czy przedstawione zarzuty i dowody odnoszą się do rzeczywistego problemu prawnego.

Pamiętaj również, że nie od każdej decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu w opisanym tutaj trybie. Przykładowo w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek, zamiast odwołania do sądu, możesz wystąpić do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Szczególne zasady obowiązują również w niektórych sprawach, w których podstawą decyzji ZUS jest orzeczenie lekarza orzecznika. Dlatego zawsze sprawdź pouczenie zawarte w otrzymanym dokumencie i upewnij się, w jakim trybie oraz terminie możesz zakwestionować stanowisko ZUS.

Jakie dowody dołączyć do odwołania od decyzji ZUS?

To zależy od tego, czego dotyczy decyzja. Nie chodzi o to, aby dołączać wszystkie posiadane dokumenty. Ważne jest ustalenie, które okoliczności są sporne i jakie dowody rzeczywiście mogą je potwierdzić.

Przykładowo, jeżeli ZUS kwestionuje zatrudnienie, samo przedstawienie podpisanej umowy o pracę nie zawsze będzie wystarczające. Konieczne będzie między innymi wykazanie, że praca była faktycznie wykonywana, w jakich warunkach i na czyją rzecz. Z kolei w sporze dotyczącym podstawy wymiaru zasiłku istotne mogą być zupełnie inne dokumenty i okoliczności.

Zwracam na to uwagę, ponieważ odwołanie i materiał dowodowy powinny tworzyć spójną całość. Każdy dowód powinien służyć wykazaniu określonych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Jeżeli masz wątpliwości, warto przeanalizować również materiał, na którym ZUS oparł swoje rozstrzygnięcie, w tym akta postępowania prowadzonego przez organ.

Gdzie i jak złożyć odwołanie od decyzji ZUS?

Odwołanie możesz:

  • złożyć osobiście w jednostce ZUS, uzyskując potwierdzenie przyjęcia;
  • przesłać pocztą, dbając o zachowanie terminu i dowodu nadania;
  • złożyć elektronicznie przez PUE/eZUS;
  • wnieść ustnie do protokołu.

Jeżeli wysyłasz odwołanie elektronicznie, sprawdź, czy zostało skutecznie przekazane i zachowaj urzędowe potwierdzenie.

Odwołanie od decyzji ZUS – co dzieje się dalej? 

Po otrzymaniu odwołania ZUS ma obowiązek przekazać je wraz z aktami do właściwego sądu niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni. Nie zawsze jednak dojdzie do postępowania sądowego.

Jeżeli ZUS uzna odwołanie w całości za słuszne, może zmienić albo uchylić wydaną wcześniej decyzję. W takiej sytuacji nie przekazuje odwołania do sądu.

Jeżeli ZUS nie uwzględni odwołania w całości, sprawa trafia do sądu.

Jak sąd rozpoznaje odwołanie od decyzji ZUS?

Sąd bada zasadność zaskarżonej decyzji na podstawie okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego.

Może przeprowadzić postępowanie dowodowe, w szczególności zapoznać się z dokumentami, przesłuchać świadków lub skorzystać z opinii biegłego, jeżeli wymaga tego charakter sprawy.

Co do zasady sąd może:

  • oddalić odwołanie, jeśli nie znajduje podstaw do jego uwzględnienia;
  • zmienić decyzję ZUS w całości albo w części i rozstrzygnąć sprawę co do istoty.

W określonych przepisami sytuacjach możliwe jest również uchylenie decyzji i przekazanie sprawy ZUS do ponownego rozpoznania.

Czy można odwołać się od wyroku sądu?

Tak. Jeżeli nie zgadzasz się z wyrokiem sądu pierwszej instancji, możesz rozważyć wniesienie apelacji.

Trzeba jednak pamiętać o właściwych terminach.

Co do zasady wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem należy złożyć w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku, a w określonych przypadkach od jego doręczenia.

Termin na apelację wynosi zasadniczo dwa tygodnie od doręczenia wyroku z uzasadnieniem. W przewidzianych prawem sytuacjach może wynosić trzy tygodnie.

Dlatego po otrzymaniu niekorzystnego rozstrzygnięcia warto od razu ustalić, jakie czynności należy podjąć.

Ile kosztuje odwołanie od decyzji ZUS?

Samo wniesienie odwołania od decyzji ZUS jest wolne od opłat sądowych.

Nie oznacza to jednak, że prowadzenie sprawy zawsze będzie całkowicie bezkosztowe. Jeśli korzystasz z pomocy radcy prawnego lub adwokata, ponosisz uzgodnione z nim wynagrodzenie. W razie przegranej może również pojawić się obowiązek zwrotu kosztów zastępstwa procesowego drugiej strony.

Koszt pomocy prawnej zależy przede wszystkim od zakresu zlecenia. Czym innym jest przygotowanie jednego odwołania, a czym innym prowadzenie postępowania sądowego, obejmującego analizę akt, przygotowanie kolejnych pism i udział w rozprawach.

Czy warto się odwoływać od decyzji ZUS

Odpowiem jak typowy prawnik – to zależy od konkretnej sytuacji. Nie każda niekorzystna decyzja jest nieprawidłowa. Z drugiej strony nie warto zakładać, że skoro ZUS wydał określone rozstrzygnięcie, to na pewno ma rację.

Przed podjęciem decyzji o odwołaniu warto ustalić:

  • na jakiej podstawie ZUS odmówił świadczenia albo zakwestionował podleganie ubezpieczeniom;
  • czy prawidłowo ustalił stan faktyczny;
  • czy zastosował właściwe przepisy;
  • jakie dowody można przedstawić na poparcie swojego stanowiska;
  • jakie mogą być dalsze konsekwencje prowadzenia sporu.

Najpierw zawsze warto ocenić, czy istnieją argumenty pozwalające skutecznie zakwestionować daną decyzję. 

Właśnie temu służy analiza prawna decyzji i dokumentacji. Pozwala ustalić, czy odwołanie jest uzasadnione, jakie są główne ryzyka i jak przygotować dalsze działania. Nie oznacza to oczywiście możliwości zagwarantowania wyniku sprawy. Ostateczna ocena należy do sądu.

Możesz również cofnąć wniesione odwołanie, jeśli nie chcesz kontynuować postępowania. Trzeba jednak pamiętać, że cofnięcie odwołania podlega kontroli sądu i nie w każdej sytuacji zostanie zaakceptowane.

Pomoc prawna w przygotowaniu odwołania od decyzji ZUS

Jeżeli otrzymałaś niekorzystną decyzję ZUS, możesz skorzystać z pomocy kancelarii. Zakres współpracy zależy od tego, czego potrzebujesz.

Możesz umówić konsultację albo przesłać decyzję i krótki opis problemu, aby otrzymać indywidualną ofertę pomocy prawnej.

Umów konsultację prawną

Pamiętaj, żeby nie odkładać decyzji o dalszym postępowaniu do ostatniego dnia terminu.

Irena Pacholewska-Urgacz

radca prawny

Czy ZUS może odmówić zasiłku macierzyńskiego?Urodzenie dziecka może dać Ci prawo do zasiłku macierzyńskiego. Oczywiście, po spełnieniu odpowiednich przesłanek. Takich jak m.in. posiadanie ubezpieczenia społecznego w dacie porodu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) ma jednak możliwość sprawdzać to prawo. ZUS kwestionuje zasiłek macierzyński? Z dzisiejszego artykułu dowiesz się jakie są tego najczęstsze powody i co robić.

Jakie są najczęstsze powody, dla których ZUS kwestionuje to prawo lub jego wysokość?

Najczęstszą przyczyną kwestionowania prawa do zasiłku jest pozorność umowy o pracę lub prowadzenia działalności gospodarczej.

Za umowę pozorną może zostać uznana umowa zawarta jedynie w celu pozyskania zasiłku. W takim przypadku strony „z góry zakładają, że nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy” – nie jest to więc rzeczywisty stosunek pracy. Tak stwierdził Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 29 maja 2014r., sygn. III AUa 321/13. 

Podobne podejrzenia mogą dotyczyć działalności gospodarczej. Może zostać uznana za pozorną, gdy nie jest prowadzona aktywnie, bez zarobkowego charakteru, nie cechuje się ciągłością czy zorganizowaniem. W związku z tym jej założenie wskazuje na chęć uzyskania zasiłku, mimo fikcyjnego prowadzenia działalności.

Im krótszy okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne przed urodzeniem dziecka tym większe ryzyko zakwestionowania.

Co robić, jeśli ZUS zarzuca pozorność prowadzenia działalności lub umowy o pracę?

W przypadku działalności gospodarczej – szczególnie na początku – istotne będzie wykazanie uzyskiwanych przychodów. Jeśli takich przychodów brak, należy udowodnić, że starania ich uzyskania były podejmowane. Ponadto, zgodnie z orzecznictwem, istotne dla poprawnej weryfikacji stanu faktycznego są też okresy wykonywania innych czynności związanych z działalnością, np. aktywne poszukiwania klientów, zawieranie umów najmu, utrzymywanie firmowego konta. Każde potwierdzenie wykonywania działalności będzie na wagę złota.

Natomiast w przypadku umowy o pracę ZUS zazwyczaj wymaga przedłożenia zawartej umowy oraz innych dowodów wskazujących na to, że stosunek pracy nie był fikcyjny, takich jak: listy obecności, harmonogramy, a nawet zeznania świadków mogących potwierdzić np. jakie obowiązki miał pracownik.

Czy ZUS może kwestionować wysokość zasiłku?

Po weryfikacji ZUS może stwierdzić, że co prawda umowa jest ważna lub działalność była faktycznie prowadzona. Ale doszło do nieuzasadnionego zwiększenia podstawy wymiaru składek w celu uzyskania wyższego zasiłku.  Tym samym uznaje, że ubezpieczona próbowała nadużyć system ubezpieczeń społecznych.

W przypadku przedsiębiorców, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2010 r. (sygnatura II UZP 1/10) „ZUS nie jest uprawniony do kwestionowania kwoty zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli mieści się ona w granicach określonych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych”.

Choć uchwała ta pozostaje aktualna, warto dodać, że 9 listopada 2023 r. Sąd Najwyższy (sygnatura III UZP 3/23) wydał w tym temacie inną uchwałę, zgodnie z którą ZUS może – w określonych przypadkach – badać zasadność zadeklarowanej podstawy. Zwłaszcza, gdy wzrost składek nastąpił tuż przed nabyciem prawa do świadczenia.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, czy nadal można podnosić składkę ZUS to przeczytaj koniecznie ten wpis.

Aktualnie mamy zatem dwie uchwały tej samej wagi i  dwa nurty orzecznicze. Ale np. Sąd Najwyższego w wyroku z 11 grudnia 2024 r. (sygn. II NSNc 267/24) zawęził tę możliwość wyłącznie do sytuacji sprzed 2016 r., czyli sprzed wprowadzenia nowego algorytmu liczenia podstawy zasiłków. Tym samym Sąd Najwyższy wskazał, że w obecnym stanie prawnym (po 1 stycznia 2016 r.) ZUS nie może ingerować w wysokość zadeklarowanej podstawy wymiaru składek, jeżeli nie kwestionuje samego istnienia ubezpieczenia i realności prowadzenia działalności gospodarczej.

Inaczej jednak przedstawia się sytuacja pracowników. W ich przypadku ZUS może kwestionować wysokość wypłacanego pracownikowi wynagrodzenia wraz z późniejszym ustaleniem w drodze decyzji wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeśli uzna, że zostało ono ustalone w sposób sztuczny lub sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

ALE UWAGA! „Ustalenie wysokiego wynagrodzenia za pracę nie może nadto przemawiać za pozornością umowy o pracę i stanowić podstawy do uznania, że faktycznym celem tej umowy było uzyskanie wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego” – wyrok SA w Łodzi, III AUa 321/13.

Jak bronić się formalnie i jakich argumentów użyć?

Najczęściej ZUS interesuje się sprawą, gdy wpłynie wniosek o zasiłek – i to na tym etapie mogą zrodzić się komplikacje. ZUS weryfikuje, czy umowa lub działalność nie są fikcyjne i czy ubezpieczonej rzeczywiście przysługuje zasiłek.

O tym na co przygotować się podczas takiego postępowania przeczytasz w moim wpisie pt. O czym pamiętać, kiedy ZUS wzywa do złożenia wyjaśnień – historia mojej klientki.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego zapada decyzja o przyznaniu bądź nieprzyznaniu zasiłku, lub przyznaniu go w niższej wysokości. ZUS może oprzeć decyzję m.in. pozorności umowy lub na argumentacji dotyczącej zawyżonej wysokości podstawy wymiaru składek.

Od takiej decyzji istnieje możliwość wniesienia odwołania. Odwołanie wnosi się w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Składa się je do jednostki organizacyjnej ZUS, która wydała decyzję (na piśmie lub ustnie do protokołu), a kierowane jest do sądu okręgowego. ZUS może uznać odwołanie za zasadne – wówczas uchyla swoją decyzję – lub przekazuje sprawę do sądu.

Tutaj przeczytasz więcej na temat odwołania od decyzji ZUS.

W sądzie ZUS będzie starał się wykazać, że umowa lub działalność są pozorne. Ubezpieczona powinna przedstawić dowody na to, że faktycznie pracowała lub prowadziła firmę, lub że określoną podstawa była uzasadniona. Im bardziej udokumentowane, rzeczywiste działania lub wysokość wynagrodzenia czy składki – tym większe szanse na korzystne rozstrzygnięcie.

Irena Pacholewska-Urgacz

radca prawny

Zdjęcie pochodzi z portalu Unsplash.

Wysokość składek na ubezpieczenia społeczne to temat, który spędza sen z powiek wielu przedsiębiorcom. W dniu 29 listopada 2023 r.  Sąd Najwyższy wydał w tym temacie niezwykle ważną uchwałę  (sygnatura III UZP 3/23).

Wskazał w niej, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) ma prawo do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, gdy ubezpieczony w początkowym okresie prowadzenia działalności gospodarczej deklaruje zawyżoną podstawę wymiaru składek w stosunku do przewidywanych przychodów z prowadzonej działalności.

Aktualne stanowisko Sądu Najwyższego jest zatem zmianą jego dotychczasowych poglądów dotyczących możliwości podnoszenia wysokości składek o 180 stopni. Za to zgodne jest ze stanowiskiem ZUS, prezentowanym od wielu lat. 

Z poniższego wpisu dowiesz się, czy w tej sytuacji możliwe jest podniesienie składek na ubezpieczenia społeczne.

Wysokości składek ZUS – jak wyglądała dotychczas sytuacja

Dotychczas Sąd Najwyższy (uchwała z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygnatura II UZ 1/10) twierdził, że ZUS nie ma uprawnień do weryfikowania zadeklarowanej przez przedsiębiorcę  podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, o ile mieści się ona w granicach określonych przepisami.

Sąd Najwyższy dotychczas podkreślał, że obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i ich wysokość nie są powiązane z osiągniętym faktycznie przychodem, lecz wyłącznie z istnieniem tytułu ubezpieczenia i zadeklarowaną przez ubezpieczonego kwotą, niezależnie od tego czy przedsiębiorca osiąga dochody i w jakiej wysokości.

Takie podejście wynikało bezpośrednio z brzmienia ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. To ustawodawca zezwolił na dowolne deklarowanie podstawy wymiaru składek, oczywiście w określonych granicach. Te granice dla osób nie korzystających z żadnych ulg wynoszą 60 % – 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Wysokości składek ZUS – główne założenia nowej uchwały Sądu Najwyższego

Teraz, zdaniem Sądu Najwyższego ZUS, jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w sytuacji, gdy w początkowym okresie prowadzenia działalności ubezpieczony deklaruje podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach.

Jak widzisz, uchwała jednak nie jest wcale precyzyjna. 

Ile trwa początkowy okres prowadzenia działalności

Omawiana uchwała ma dotyczyć przedsiębiorców w ,,początkowym okresie prowadzenia działalności gospodarczej”. Problem w tym, że Sąd Najwyższy nie określił, jak długo ten początkowy okres trwa. Nic podobnego tym bardziej nie wynika z przepisów. Czy jest to okres, kiedy przedsiębiorca może korzystać z „ulgi na start”? A może tzw. „małego ZUS”. 

Trudno na tym etapie stwierdzić, jaki okres ZUS będzie przyjmować, jako początkowy okres prowadzenia działalności. Brak pewności jest oczywiście niekorzystny dla przedsiębiorców. nie mają pewności, czy podejmowane przez nich działania są nadal legalne. O tym, co ZUS rozumie przez „początkowy okres prowadzenia działalności” dowiedzą się dopiero po otrzymaniu niekorzystnej dla nich decyzji. 

Podstawa wymiaru składek, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach

Kolejny problem to jak sprawdzić, czy wysokość podstawy wymiaru składki znajduje odzwierciedlenie w przychodach. Skoro działalność jest dopiero zakładana to przychodów najczęściej w ogóle nie ma. Nawet jeśli się pojawią, to przecież pojęcie to jest bardzo nieprecyzyjne. Czy z przychodów ma Cię być stać wyłącznie na składki ZUS? A może jednak na coś więcej. Ile konkretnie musisz generować przychodów aby w ogóle móc podnieść składkę. O ile możesz podnieść składkę. Na tym etapie nie wiadomo, jak ZUS będzie w praktyce interpretował te pojęcia.

Kogo przede wszystkim dotkną skutki uchwały

ZUS postępowaniami wyjaśniającymi zapewne obejmie osoby, które są w początkowym okresie prowadzenia działalności (czyli nie wiadomo dokładnie kogo) oraz zadeklarowały wysoką podstawę wymiaru składek.

Dodatkowo w uchwale pojawia się kolejna wskazówka. Ma istnieć duże prawdopodobieństwo, że w najbliższym czasie te osoby będą korzystały ze świadczeń. 

Wniosek nasuwa się sam. Uchwała będzie wg mnie niekorzystna przede wszystkim dla kobiet planujących ciąże lub już będących w ciąży. Jeśli kobieta zadeklaruje wysoką podstawę wymiaru składek i niedługo po tym pójdzie na l4 lub urodzi dziecko, powinna spodziewać się postępowania wyjaśniającego ZUS. 

Oprócz kobiet postępowania mogą oczywiście dotknąć innych przedsiębiorców. Np. mężczyzn, którzy niedługo po rozpoczęciu działalności zachorowali, mają zaplanowane zabiegi medyczne oraz często chorują i przez to korzystają ze zwolnień lekarskich.

Czy aktualnie nadal możliwe jest płacenie najwyższej składki rozpoczynając działalność gospodarczą

Sąd Najwyższy wskazuje, że samo rozpoczęcie działalności gospodarczej nie sprzeciwia się możliwości ustanowienia wysokiego standardu ochrony od samego początku, jeśli jest on efektem prowadzenia takiego przedsięwzięcia, które przynosi wysokie profity albo ich uzyskanie jest wielce prawdopodobne ze względu na rodzaj, rozmiar, przedmiot działalności i podjęte w tym celu działania gospodarcze.

Brak konkretów powoduje jednak, że interpretacja takiej działalności może być dość dowolna i zależeć od uznania ZUS. Musimy zatem poczekać do czasu, gdy w tego typu sprawach zapadną już jakieś wyroki sądowe. 

Wysokość wymiaru składek – podsumowanie 

Sąd Najwyższy, uchwałą z 29 listopada 2023 r. (sygnatura III UZP 3/23) potwierdził prawo ZUS do podważania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS na pewno nie zignoruje tej możliwości. Przedsiębiorcy mogą się spodziewać wzmożonej aktywności ZUS oraz licznych postępowań wyjaśniających. Zwłaszcza jeśli deklarują wysoką podstawę wymiaru składek, a działalności nie prowadzą zbyt długo. 

Takie postępowanie może zostać zakończone decyzją ustalającą inny wymiar składki. W przypadku wypłaconych zasiłków może nastąpić konieczność zwrotu nadpłaconych przez ZUS świadczeń.

Pamiętaj, że jeśli ZUS rozpocznie wobec Ciebie postępowanie wyjaśniające, to warto wziąć w nim, z pomocą specjalisty, aktywny udział. Pamiętaj też, że jeśli ZUS wyda w Twojej sprawie negatywną decyzję, to przysługuje Ci prawo odwołania się do sądu.  

Jeśli chcesz przeczytać więcej o odwołaniu się od decyzji ZUS zajrzyj koniecznie  TUTAJ.

Irena Pacholewska-Urgacz

radca prawny 

Umowa zlecenia a ciąża

Irena Pacholewska-Urgacz15 kwietnia 2024Komentarze (0)

umowa zlecenia a ciąża

Z dzisiejszego wpisu „Umowa zlecenia a ciąża” dowiesz się, jaka jest Twoja sytuacja prawna jeśli pracujesz na podstawie umowy zlecenia i planujesz ciążę lub już w niej jesteś. Dość powszechnie uważa się, że jeśli planujesz ciążę, to lepiej mieć umowę o pracę, a nie zlecenie. Przeczytaj poniżej, czy słusznie.

Co jeśli zajdę w ciążę na umowie zlecenia

Jeśli regularnie czytasz moje bloga, to wiesz, że w przypadku umowy o pracę zasadą jest, że pracodawca nie może Ci wypowiedzieć ani rozwiązać z Tobą umowy o pracę, jeśli jesteś w ciąży. Co więcej, nawet jeśli Ty sama wypowiesz umowę albo rozwiążesz ją za porozumieniem, a potem dowiesz się, że podczas podpisywania byłaś w ciąży, to pod pewnymi warunkami będziesz mogła dalej pracować. Zobacz mój artykuł na temat ochrony zatrudnienia w ciąży.

Ale czy jesteś podobnie chroniona przed zwolnieniem z pracy, gdy pracujesz na zlecenie? Otóż nie, bo ta ochrona obejmuje tylko pracownice (czyli kobiety zatrudnione na podstawie umowy o pracę, wyboru, powołania, mianowania). Pracując na umowie zlecenia możesz zostać zwolniona pomimo ciąży, a jeśli masz umowę na czas określony, to niestety nie przedłuży się ona do dnia porodu.

Czy mogę się zabezpieczyć przed utratą pracy z dnia na dzień

Jedyną szansą, aby zabezpieczyć się choć trochę przed utratą pracy niemal z dnia na dzień na wypadek ciąży jest wprowadzenie do Twojej umowy zlecenia postanowień wydłużających okres wypowiedzenia (który zazwyczaj przy tego typu umowach dość krótki np. dwutygodniowy) i ograniczających możliwość jej wypowiedzenia do ważnych przyczyn.

Nie zawsze będzie to jednak w praktyce możliwe, bo często umowa zlecenia zawierana jest właśnie po to, aby zleceniodawca miał możliwość swobodnego rozstania się ze zleceniobiorcą.

Czy na umowie zlecenia mogę iść na l4 ciążowe 

Często dostaję pytania, czy na umowie zlecenia można iść na ciążowe l4. Tak, pod warunkiem, że zostałaś zgłoszona do ubezpieczenia chorobowego i Twój szef odprowadza z tego tytułu składki do ZUS. 

Dla zleceniobiorców ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Czyli przeciwieństwie do umowy o pracę, nie jesteś automatycznie zgłaszana do tego ubezpieczenia. W praktyce najcześciej przy podpisywaniu umowy zlecenia wypełniasz odpowiedni kwestionariusz. Określasz tam, czy chcesz aby zgłosić cię do ubezpieczenia chorobowego. Możesz też sama złożyć wniosek o objęcie ubezpieczeniem chorobowym. Jeśli złożysz taki wniosek, to Twój szef ma obowiązek zgłosić Cię do ubezpieczenia chorobowego. 

Wiedz, że gdy pracujesz na podstawie umowy zlecenia, to dla Twojego szefa składka chorobowa nie jest dodatkowym wydatkiem. To Ty ją finansujesz. Jest potrącana z Twojego wynagrodzenia przez zleceniodawcę. 

Ważne! Składka na ubezpieczenie chorobowe jest w całości finansowana przez Ciebie (czyli potrącona z Twojej pensji), ale to zleceniodawca ma obowiązek ja potrącić i wpłacić do ZUS. Jeśli pracujesz na podstawie umowy zlecenia i planujesz ciążę to koniecznie sprawdź w ZUS, czy na pewno jesteś objęta ubezpieczeniem chorobowym i czy składki są płacone. 

Pamiętaj również, że w przypadku l4 obowiązuje Cię tzw. okres wyczekiwania czyli okres po upływie którego dopiero masz prawo do świadczenia.  W przypadku umowy zlecenia trwa on 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku o objęcie Cię ubezpieczeniem chorobowym, o ile szef zgłosi Cię do ZUS w ciągu 7 dni od daty rozpoczęcia wykonywania zlecenia. W przeciwnym razie będziesz objęta ubezpieczeniem od dnia wskazanego we wniosku, ale nie wcześniej niż̇ od dnia, w którym wniosek został złożony. I od to dopiero od tego dnia będzie biegł termin wyczekiwania. Dlatego, jeśli planujesz dziecko, przypilnuj tych terminów.

I uwaga, w przeciwieństwie do umowy o pracę, zasiłek chorobowy od początku wypłaca ZUS a nie Twój szef.

Czy na umowie zlecenie dostanę zasiłek macierzyński 

Jeśli urodzisz dziecko w trakcie ubezpieczenia chorobowego to dostaniesz zasiłek macierzyński. Zgodnie z przepisami zasiłek macierzyński przysługuje Ci niezależnie od tego, jak długo masz ubezpieczenie chorobowe. Czyli tutaj zgodnie z przepisami nie ma okresu wyczekiwania. Tyle w teorii. A praktyce jeśli zostaniesz zgłoszona do chorobowego w ciąży, to raczej szykuj się na kontrolę ZUS … Zwłaszcza jeśli umowa zlecenia była dla Ciebie mocno korzystna finansowo.

Zasiłek macierzyński na umowie zlecenia będzie przysługiwał Ci przez okres urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego. Ich długość wynika z kodeksu pracy, zależnie od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie.

Ile wynosi zasiłek macierzyński na umowie zlecenie 

Wysokość zasiłku macierzyńskiego w przypadku umowy zlecenia oblicza się podobie jak w przypadku umowy o pracę. Zależy ona od momentu, w którym złożysz wniosek o zasiłek macierzyński.

Jeśli wniosek złożysz w ciągu 21 dni od dnia porodu to zasiłek macierzyński będzie wynosił 81,5% podstawy wymiaru przez cały okres jego pobierania (czyli okres urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego zgodnie z kodeksem pracy).

Jeśli natomiast złożysz wniosek później to Twój zasiłek będzie wynosił 100% podstawy wymiaru przez cały okres urlopu macierzyńskiego i 70% podstawy wymiaru przez okres 6 tygodni rodzicielskiego (przy urodzeniu jednego dziecka) lub 8 tygodni rodzicielskiego (przy urodzeniu dwójki lub większej liczby dzieci przy jednym porodzie).

Podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego stanowi średnia podstawa wymiaru składki chorobowej z 12 pełnych miesięcy poprzedzających miesiąc porodu, pomniejszona o 13,71%. Jeśli Twoja umowa zlecenia trwa krócej niż 12 miesięcy to bierzesz pod uwagę średnią tylko z tych miesięcy.

Czy na umowie zlecenie mogę iść na l4 na dziecko 

Tak jak w przypadku zasiłku macierzyńskiego, jeśli masz ubezpieczenie chorobowe, to możesz skorzystać z l4 na chore dziecko. Podobnie jak osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Ale nie będziesz mieć uprawnień typowo z kodeksu pracy. Np. dwóch dni na opiekę nad dzieckiem.

Umowa zlecenia a ciąża – pozostałe uprawnienia 

Niestety podczas ciąży nie przysługują Ci dodatkowe przywileje przysługujące pracownicom. Chodzi tu np. o zakaz pracy w nadgodzinach czy zakaz delegowania poza stałe miejsce pracy. Po urodzeniu dziecka nie masz takich samych praw jak osoba zatrudniona na umowie o pracę. Na przykład nie przysługuje Ci przerwa na karmienie. To zdecydowane minusy zlecenia w porównaniu z etatem.

Umowa zlecenia a ciąża – podsumowanie 

Jeśli pracujesz na podstawie umowy zlecenia to masz zdecydowanie mniej uprawnień niż osoba pracująca na umowie o pracę. W razie ciąży nie korzystasz również z ochrony przez zwolnieniem z pracy. Jeśli jednak zgłosisz się do ubezpieczenia chorobowego to masz prawo zarówno do l4 jak i do zasiłku macierzyńskiego.

Spotykam się czasem z pytaniami czy w sytuacji ciąży warto „przejść” na umowe o pracę. Oczywiście sytuacja zawsze wymaga indywidualnej analizy. Ale w kontekście ryzyk ZUS czasami lepszym rozwiązaniem wg. mnie będzie pozostanie na stabilnym zleceniu.

Irena Pacholewska-Urgacz

radca prawny 

***

Photo by bruce mars on Unsplash