Radca prawny ds. ZUS i prawa pracy

Wyobraź sobie, że rozmawiasz z koleżanką, która niedawno poroniła. Jest załamana. Próbujesz ją jakoś wesprzeć, ale widzisz, że jest w bardzo złym stanie psychicznym i pewnie przydałoby się jej parę tygodni wolnego, aby choć trochę dojść do siebie. W szpitalu jednak dowiedziała się, że z uwagi na to, że straciła dziecko na bardzo wczesnym etapie ciąży przysługuje jej tylko kilka dni zwolnienia.  

Co w takiej sytuacji mówi prawo? Jak to wygląda? 

Zgodnie z kodeksem pracy, w razie urodzenia martwego dziecka lub zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia, pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krócej jednak niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. Kodeks pracy nie zawiera jednak definicji pojęcia martwego urodzenia, nie mówi też wprost nic o poronieniu. 

I tu zaczynają się wątpliwości…

Podstawą do udzielenia przez pracodawcę urlopu macierzyńskiego i wypłaty zasiłku macierzyńskiego w przypadku utraty dziecka w ciąży jest skrócony odpis aktu urodzenia z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe. Aby taki akt urodzenia został wydany konieczne jest sporządzenie przez placówkę służby zdrowia tzw. karty martwego urodzenia. Jeśli jednak nie zostanie ustalona płeć dziecka, to placówka nie sporządzi karty martwego urodzenia i nie będzie możliwe sporządzenie aktu urodzenia. W niektórych przypadkach lekarze nie wystawiają karty martwego urodzenia ze względu na brak możliwości ustalenia płci dziecka

Dodatkowo sprawę komplikuje to, że przepisy dotyczące dokumentacji medycznej różnicują pojęcia poronienia i martwego urodzenia. Zgodnie z nimi poronieniem określa się utratę dziecka przed upływem 22 tygodnia ciąży, zaś martwym urodzeniem utratę po upływie 22 tygodnia ciąży. Czasami personel medyczny powołując się na zróżnicowanie definicji poronienia i martwego urodzenia odmawia wydania karty martwego urodzenia, w sytuacji, gdy doszło do utraty dziecka przez zakończeniem 22 tygodnia ciąży. 

Korzystna interpretacja przepisów

W odpowiedzi na wątpliwości dotyczące prawa do urlopu macierzyńskiego po poronieniu Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wydało interpretację przepisów kodeksu pracy w tym zakresie. Jest ona korzystna dla mam. W opinii Ministerstwa definicje poronienia i martwego urodzenia sformułowane na użytek przepisów dotyczących dokumentacji medycznej nie mają znaczenia dla celów skorzystania z uprawnień wynikających z kodeksu pracy. 

Jak w praktyce skorzystać z urlopu macierzyńskiego po poronieniu 

Po pierwsze, koniecznie poproś w szpitalu o wystawienie katy martwego urodzenia. Jeśli do poronienia doszło na bardzo wczesnym etapie ciąży i ustalenie płci dziecka przez lekarza nie jest możliwe, masz prawo wykonać badania genetyczne (na swój koszt). Szpital wystawi kartę martwego urodzenia po otrzymaniu wyników badań, określających płeć dziecka. 

Po wydaniu karty martwego urodzenia dziecka należy ją przekazać do USC. Na podstawie karty, urząd stanu cywilnego dokona rejestracji dziecka i wyda skrócony odpis aktu urodzenia z adnotacją o martwym urodzeniu.

Teraz możesz złożyć wniosek o urlop macierzyński do pracodawcy. Do wniosku należy załączyć akt urodzenia. Pracodawca nie ma prawa odmówić Ci urlopu, ani uzależnić jego udzielenia od przedłożenia dodatkowych dokumentów. 

Urlop przysługuje Ci w wymiarze od 7 dni do maksymalnie 8 tygodni (czyli 56 dni). W jego trakcie otrzymasz zasiłek macierzyński w wysokości 100 % podstawy wymiaru (a nie 80 % jak w przypadku zwolnienie chorobowego!) Jeśli do czasu złożenia wniosku o urlop macierzyński korzystałaś ze zwolnienia lekarskiego, za ten okres należy Ci się wyrównanie zasiłku do wysokości 100 % . 

*****

Poczytaj więcej:

• Koniec umowy o pracę a ciąża >>
• Inspiracje – Susan Wójcicki >>

Kilka tygodni temu zwróciła się do mnie Klientka z takim pytaniem: 

– Pani mecenas, jestem w ciąży, moja umowa kończy się 31 października. Termin porodu jest wyznaczony na koniec listopada. Co będzie ze mną dalej? Czy od listopada zostanę bez pieniędzy? 

W tym przypadku mogłam uspokoić moją Klientkę. Zgodnie z przepisami umowa o pracę na czas określony (albo na okres próbny) przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. 

Jak liczyć termin ciąży? Wytyczne dał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 grudnia 2012 r. (I PK 33/02), w którym powiedział, że upływ trzeciego miesiąca ciąży oblicza się w równej miary miesiącach księżycowych (czyli 28 dni). 

Oznacza to, że umowa mojej Klientki przedłuży się do dnia porodu. Czyli prawdopodobnie do końca listopada. Nie trzeba podpisywać żadnego aneksu, gdyż umowa przedłuża się automatycznie. 

– Aha, dziękuję pani mecenas. Ale ja słyszałam, że teraz wszystkie umowy w listopadzie przekształcają się w bezterminowe. Czyli skoro moja przedłuży się do końca listopada to przekształci się w umowę na czas nieokreślony? 

Tu nie miałam dobrych wieści dla Klientki:

– Niestety nie, przekształcenie umów na czas określony w umowy bezterminowe nie dotyczy umów przedłużonych do dnia porodu. 

– Jak to?  Przecież to niesprawiedliwe! Czyli jednak zostanę bez pieniędzy, tyle, że nie od listopada, ale zaraz po porodzie…

Jak to jest z tym przekształceniem?  

Przepisy, które obowiązują od 2016 r. wprowadziły tzw. regułę 3/33. Zgodnie z nią zatrudnienie na podstawie umowy lub kilku umów o pracę na czas określony zawartych pomiędzy tymi samymi stronami nie może przekraczać 33 miesięcy, a łączna liczba tych umów nie może przekraczać trzech. 

Jeżeli pracodawca i pracownik aneksem wydłużą czas trwania danej umowy, to będzie to traktowane jako zawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony.

Przekroczenie choćby jednego z limitów tj. 33 miesięcy lub zawarcie czwartej umowy na czas określony powoduje, że uważa się, że pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony albo od dnia następującego po upływie 33 miesięcy albo od dnia zawarcia czwartej umowy o pracę. Potocznie nazywane jest to przekształceniem w umowę na czas nieokreślony. 22 listopada 2018 r. nastąpiło pierwsze takie przekształcenie umów terminowych, które trwały w dniu 22 lutego 2016 r.

Limitów nie stosuje się w odniesieniu do niektórych przypadków umów zawartych na czas określony – mówi o tym wyraźnie Kodeks pracy. Wyłącza on między innymi stosowanie limitów i skutków przekształcenia umowy terminowej przedłużonej do dnia porodu w umowę na czas nieokreślony. 

Chodzi o to, że przedłużenie umowy o pracę do dnia porodu następuje niezależnie od woli stron, lecz z mocy prawa (czyli automatycznie). Wobec tego nie powinno wiązać się ze skutkiem w postaci przekształcenia w umowę na czas nieokreślony (który jest przecież pewnego rodzaju „karą” za świadome przekraczanie reguły 3/33). 

Klientka była bardzo rozgoryczona i zaniepokojona swoją przyszłą sytuacją finansową. Na szczęcie po raz kolejny mogłam ją uspokoić. 

– Co prawda Pani umowa nie przekształci się w umowę na czas nieokreślony, ale od dnia porodu będzie Pani przysługiwał zasiłek macierzyński. 

– To świetnie! Czyli co prawda nie będę mieć umowy o pracę, ale i tak dostanę zasiłek, tak? 

Dokładnie tak. Zasiłek w takim przypadku wypłacany jest przez ZUS przez cały okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. 

*****

Poczytaj też o moich Inspiracjach – Susan Wójcicki >>